Korzystanie z tzw. form alternatywnych dla druku zwykłego pozwala osobom niewidomym
i słabo widzącym na dostęp do książek i publikacji
drukowanych. Do form alternatywnych zalicza się: pismo brajla, stosowanie powiększonej czcionki - tzw. druk powiększony,
elektroniczny zapis dokumentów - udostępnianie ich w postaci plików komputerowych
w formacie zawierającym tekst, nagrywanie
publikacji w wersji audio.
Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych świadczy następujące usługi w tym zakresie:
Za realizację tej usługi odpowiedzialna jest
Biblioteka Książki Cyfrowej
należąca do Biura ds. Osób Niepełnosprawnych.
Nagrania zamówionych materiałów są dokonywane przez wolontariuszy, a rejestracja dźwięku odbywa się
w systemie cyfrowym
pozwalającym czytelnikowi - w przeciwieństwie do nagrań na kasetach magnetofonowych - na wybieranie konkretnych rozdziałów,
stron czy przypisów słuchanej książki. Do odsłuchiwania książek nagranych
w tym standardzie niezbędny jest komputer
wyposażony w kartę dźwiękową. Zapotrzebowanie na nagrania należy składać
w Bibliotece Książki Cyfrowej. W przypadku,
gdy zamawiany dokument nie jest dostępny w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej, należy dostarczyć egzemplarz książki.
Czas oczekiwania na realizację zamówienia jest uzależniony w znacznym stopniu od objętości pozycji
i trwa około dwóch tygodni.
Ponieważ Biblioteka Książki Cyfrowej
stanowi część biblioteki Uniwersyteckiej to mogą z niej korzystać nie tylko studenci
i pracownicy UW. Jednak tylko studenci i pracownicy UW zarejestrowani
w BON i posiadający niesprawność wzroku mogą składać
zamówienia na przygotowywanie materiałów w formach alternatywnych jeszcze nie znajdujących się
w zbiorach Biblioteki Ksiązki Cyfrowej.
Elektroniczny zapis książki lub innego dokumentu w formie pliku tekstowego umożliwia osobie
z niesprawnością narządu wzroku
dostęp do tekstu w dwojaki sposób:
- wydruk w brajlu,
- czytanie z komputera z użyciem syntezatora mowy bądź monitora brajlowskiego.
W celu otrzymania książek i innych dokumentów w formie elektronicznych plików tekstowych publikacja musi zostać przepisana
(jest to rozwiązanie stosowane niezmiernie rzadko), lub zeskanowana przy pomocy zwykłego skanera oraz programu
rozpoznającego druk. W ten sposób obrazy kolejnych stron są przekazywane do komputera,
a następnie rozpoznawany jest
zawarty na nich tekst i zapisywany do plików tekstowych.
Aby skorzystać z tej usługi należy złożyć zamówienie w bibliotece cyfrowej BON.
W przypadku, gdy zamawiana pozycja nie
pochodzi ze zbiorów BUW-u należy dostarczyć egzemplarz publikacji do Biblioteki Książki Cyfrowej Czas oczekiwania na
realizację zamówienia jest uzależniony przede wszystkim od objętości pozycji
i jakości druku. Niektóre pozycje wymagają
po ich zeskanowaniu wielu godzin korekty.
Pismo brajla stanowiące jeszcze kilkanaście lat temu jedyną formę zapisu pozwalającego osobie niewidomej na samodzielne
czytanie i pisanie, obecnie jest stosowane coraz rzadziej i cieszy się coraz mniejszą popularnością. Tym niemniej
wiele osób niewidomych ciągle z niego korzysta, a biuro ds. Osób Niepełnosprawnych posiada wyposażenie niezbędne
do przygotowywania wysokiej jakości wydruków w brajlu.
W celu przygotowania wydruku brajlowskiego wykorzystuje się elektroniczną wersję dokumentu. Jeśli osoba zamawiająca
posiada materiał w tej postaci, powinna dostarczyć go do BON lub przesłać pocztą elektroniczną na
adres:
wydruki@cnin.uw.edu.pl.
Przygotowanie materiałów przekazanych w zwykłym druku wymaga więcej czasu, gdyż muszą one zostać najpierw zeskanowane
bądź wprowadzone ręcznie do komputera.
Z usługi tej mogą korzystać nie tylko studenci niewidomi, ale także nauczyciele akademiccy, którzy
w prowadzonych
przez siebie grupach mają studentów korzystających z pisma brajla.
Druk o zmienionej wielkości czcionki jest metodą umożliwiającą osobom słabo widzącym czytanie potrzebnych im materiałów.
Polega on na stosowaniu w materiałach drukowanych większej czcionki - jej wielkość zależy zarówno od ostrości
widzenia jak i wielkości pola widzenia osoby słabo
widzącej - oraz na zachowywaniu niezbędnego kontrastu między tłem i drukiem. Ważne jest także stosowane rozwiązania
graficzne nie zaburzały czytelności i przejrzystości dokumentu.
Ze względu na powszechność komputerów przygotowanie wydruków odpowiednich dla potrzeb studentów słabo widzących jest
możliwe dla każdej osoby znającej obsługę edytorów tekstów. Warunkiem jest oczywiście posiadanie potrzebnego dokumentu
w postaci pliku komputerowego.
Jeśli dokument został stworzony przy użyciu standardowych edytorów tekstowych uzyskanie powiększenia jest proste. Wskazane
jest używanie czcionek o prostych krojach, np. Arial, Tahoma lub Verdana. Przyjmuje się, że przy powiększaniu tekstu
wielkość czcionki 16-18 pkt jest optymalna. Tym niemniej, ze względu na indywidualne różnice
i uwarunkowania, wskazane
jest uzgadnianie wielkości powiększenia z osobą słabowidzącą, dla której dany tekst jest przeznaczony. Przy powiększeniu
większym niż 18 pkt, poszczególne słowa zajmują coraz więcej miejsca - często
w linijce mieszczą się tylko 2-3 wyrazy -
może to powodować trudności w zrozumieniu sensu dokumentu oraz zaburzać orientację
w tekście. Wytłuszczenie liter, natomiast,
może podnieść czytelność i wyrazistość tekstu.
Poniższe przykłady ilustrują różnicę pomiędzy standardowym a powiększonym drukiem:
- Standardowy druk (Times New Roman, 11 pkt):
Na wykształcenie powinno składać się żywe życie, a nie martwa nauka. (Nikołaj Gogol)
- Powiększony druk (Tahoma, 18 pkt):
Na wykształcenie powinno składać się żywe życie, a nie martwa nauka. (Nikołaj Gogol)
- Powiększony druk (Arial, 18 pkt, bold):
Na wykształcenie powinno składać się żywe życie, a nie martwa nauka. (Nikołaj Gogol)
Jeśli potrzebny materiał nie jest dostępny w postaci pliku komputerowego do jego powiększenia używa się czasem kserokopiarki.
Trzeba jednak pamiętać, że jeśli powiększenie oznaczać będzie również zastosowanie papieru
w formacie A3, to praca z takim
dokumentem jest bardzo niewygodna. Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych zajmuje się przygotowywaniem materiałów
w druku o zmienionej wielkości czcionki - zarówno na prośbę studentów słabo widzących jak i nauczycieli akademickich,
w których grupach znajdują się osoby z tą niesprawnością.
Na terenie Centrum Komputerowego dla Studentów Niepełnosprawnych studenci
z wadami wzroku mogą korzystać z kserokopiarki
umożliwiającej tworzenie kopii w powiększeniu. Mogą także czytać na powiększalnikach.
English
