UNIWERSYTET DLA WSZYSTKICH
Osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie Warszawskim

Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa
tel. (022) 55-24-222, (022) 55-20-277, fax (022) 55-20-224, e-mail:bon@uw.edu.pl

Niepełnosprawność - definicja, klasyfikacja i konsekwencje

Studenci z zaburzeniami psychicznymi

Informacje ogólne
Na wyższych uczelniach w Polsce studiuje coraz większa liczba studentów z zaburzeniami psychicznymi. Według danych statystycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w Europie na chorobę psychiczną cierpi jeden na ośmiu młodych ludzi, a zaburzenia psychiczne występują u 10 procent osób dorosłych. Oszacowano, iż do 2020 roku liczba osób chorych psychicznie wzrośnie o 50 procent. Z powodu silnej stygmatyzacji tego rodzaju schorzeń większość z osób dotkniętych problemami psychicznymi nie szuka pomocy specjalistycznej.
Jest rzeczą oczywistą, że zaburzenia psychiczne nie są równoznaczne z upośledzeniem umysłowym, a osoby z tym rodzajem schorzenia często odznaczają się ponadprzeciętną inteligencją. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca stwarzać osobom cierpiącym na zaburzenia psychiczne odpowiednie warunki do samodzielnego i normalnego kształcenia się na dowolnie wybranej uczelni ("Karta ottawska", 1987 r.).
Najczęściej obawy wykładowców związane z tą grupą studentów dotyczą nieprzewidywalności ich reakcji. Tymczasem nieprzewidywalność reakcji u osób z zaburzeniami psychicznymi przejawia się zwykle w ostrych stanach chorobowych, których leczenie najczęściej odbywa się w warunkach szpitalnych, natomiast większość zaburzeń psychicznych ma charakter przewlekły: po ostrej fazie choroby następuje okres remisji, bądź też znaczna poprawa stanu zdrowia. Właśnie w takiej fazie możliwe jest podejmowanie nauki. W niektórych wypadkach osoby z zaburzeniami psychicznymi potrzebują dodatkowego wsparcia, aby móc realizować program studiów.
Choroby psychiczne mają ciągle jeszcze negatywne konotacje w odbiorze społecznym. U większości studentów z tymi chorobami występuje z tego powodu silny lęk przed dyskryminacją i napiętnowaniem, co prowadzi często do zatajania informacji o stanie zdrowia.
Podstawowe rodzaje choroby
Wśród zaburzeń psychicznych można wydzielić 4 podstawowe rodzaje choroby: stany lękowe, nerwice, depresję i schizofrenię.
  • STANY LĘKOWE
    Osoby z lękiem społecznym koncentrują się w dużej mierze na tym, jak są odbierane przez innych ludzi. W związku z tym szczególną trudność sprawiają im wystąpienia publiczne.
  • NERWICE
    Zachowania osób obsesyjno-kompulsywnych lub cierpiących na nerwicę natręctw zdradzają nadmierną koncentrację na wewnętrznych konfliktach oraz gnębiących i prześladujących je myślach. Osoba chora ma trudności z koncentracją, bywa ogromnie spięta, zagubiona i zdezorientowana, a w cięższych stanach zaburzenia te mogą uniemożliwiać jej nawet jakąkolwiek aktywność. Częstym objawem myślenia obsesyjnego jest spełnianie tzw. wewnętrznych rytuałów, bez których osoba chora nie jest w stanie się obejść, np. wielokrotne wykonywanie tych samych czynności lub konieczność poprzedzenia danej czynności dodatkowymi ruchami.
  • DEPRESJA
    U osób depresyjnych obserwuje się podobne objawy jak w przypadku schizofrenii, przy czym na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia nastroju. Osoba mająca depresję ma problemy z podejmowaniem decyzji i trudności z koncentracją uwagi. Ponadto cechuje ją ogólne przygnębienie, brak poczucia własnej wartości, negatywna ocena własnych możliwości, nadmierne poczucie winy, a nawet myśli samobójcze.
  • SCHIZOFRENIA
    Osoba chora na schizofrenię często bywa pobudzona, drażliwa i spięta. Najczęstszymi objawami tej choroby są urojenia, omamy, osłabienie aktywności psychicznej, brak koncentracji uwagi, rozpad osobowości czy zachwiania w prawidłowym odbiorze i ocenie rzeczywistości.
Jak postępować?
Aktualnie prawo polskie gwarantuje studentom niepełnosprawnym poufność danych dotyczących zdrowia, m.in. daje możliwość nieujawniania choroby psychicznej. Ma to niewątpliwie dobre strony, gdyż przeciwdziała etykietyzacji, jednakże pozbawia osoby prowadzące zajęcia podstawowych informacji, które mogłyby wpłynąć na sposoby postępowania wobec takich studentów. Kiedy jednak sam student poinformuje o swojej chorobie, bądź też symptomy są na tyle wyraźne, że nie budzi ona wątpliwości, można próbować rozwiązywać zaistniałe problemy wyrozumiałością i elestycznym zachowaniem.
Z powodu dużego zróżnicowania problemów związanych z zaburzeniami psychicznymi nie ma uniwersalnego kanonu reguł pomocy tej grupie studentów. W miarę możliwości należy stosować indywidualne sposoby postępowania dostosowane do konkretnych osób dotkniętych chorobą. Niemniej jednak można wyszczególnić kilka zasad i rad, które ułatwią kontakt i współpracę z takimi studentami:
  • Należy uszanować prawo studenta do nieujawniania choroby.
  • Należy umożliwić studentowi indywidualny kontakt, np. przy okazji zaliczenia materiału.
  • W niektórych przypadkach zalecane jest czasowe zmniejsze nie wymagań bądź odroczenie na pewien czas trudnych, wymagających wysiłku zadań czy egzaminów.
  • Dobrze jest pomóc w rozplanowaniu pracy własnej studenta.
  • Należy zapewnić studentowi prywatność i dyskrecję w załatwianiu spraw związanych z chorobą.
  • Ważne jest zachęcanie chorych studentów do kontynuowania codziennych obowiązków, pomoc w skoncentrowaniu uwagi i mobilizowanie do działania poprzez dawanie bardzo konkretnych zadań do wykonania.
  • Ocena zadań powinna opierać się na faktach i posiadać czytelne dowody podważające negatywne myślenie studenta.
  • Jeżeli dany student ma problemy z wystąpieniami publicznymi, należy w miarę możliwości zastępować je formą pisemną lub pozwolić studentowi pozostać w trakcie wypowiedzi na swoim miejscu.

© Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytet Warszawski 2006-2008 r. Webmaster
© Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytet Warszawski 2006-2008 r.