UNIWERSYTET DLA WSZYSTKICH
Osoby niepełnosprawne na Uniwersytecie Warszawskim

Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa
tel. (022) 55-24-222, (022) 55-20-277, fax (022) 55-20-224, e-mail:bon@uw.edu.pl

Niepełnosprawność - definicja, klasyfikacja i konsekwencje

Dwa przeciwstawne modele rozumienia niepełnosprawności

 

Model medyczny

Model interaktywny

Niepełnosprawność to niedobór lub anormalność. Niepełnosprawność to różnica.
Fakt bycia niepełnosprawnym jest negatywny. Fakt bycia niepełnosprawnym sam w sobie jest obojętny.
Niepełnosprawność lokuje się w danym osobniku. Niepełnosprawność wywodzi się ze wzajemnego oddziaływania danej osoby i społeczeństwa.
Usuwanie problemów związanych z niepełnosprawnością polega na leczeniu danej osoby lub dostosowywaniu jej do normy. Usuwanie problemów związanych z niepełnosprawnością polega na zmienianiu wzajemnego oddziaływania pomiędzy daną jednostką a społeczeństwem.
Czynnikiem sprawczym poprawy jest specjalista. Czynnikiem sprawczym poprawy może być dana jednostka, osoba czy instytucja występująca w jej imieniu bądź ktokolwiek mający wpływ na stosunki pomiędzy jednostką a społeczeństwem.

 

Jeszcze dziś, w czasach publicznego deklarowania otwartości na osoby niepełnosprawne, określenie "niepełnosprawny" w potocznym rozumieniu często ulega zawężeniu i uproszczeniu. Tak więc dla wielu "niepełnosprawny" to ktoś na wózku, mający trudności materialne z powodu niskiej renty, potrzebujący stałej opieki medycznej i rehabilitacji, człowiek niezdolny do samodzielnego życia, w tym także do podejmowania decyzji o swoim losie. Jego główne problemy to schody i niedostosowane łazienki, a potrzeby ograniczają się do kontaktu z innymi niepełnosprawnymi, możliwości udziału w imprezach integracyjnych czy pracy w zakładzie pracy chronionej.
To potoczne rozumienie niepełnosprawności jest podtrzymywane na wiele różnych sposobów przez media pokazujące osoby niepełnosprawne i ich trudności w jednostronny i uproszczony sposób, przez instytucje publiczne kładące nacisk na wymiar opieki społecznej jako najistotniejszy w odniesieniu do tej grupy obywateli, a także przez samo państwo, które kształtuje politykę wobec osób niepełnosprawnych w oparciu o koncepcję zatrudnienia chronionego i rehabilitacji. Także część osób niepełnosprawnych utrwala ten fałszywy wizerunek poprzez swą roszczeniowość i zgodę na odmienny status społeczny.
Podejście takie odzwierciedla zaprezentowany w powyższym zestawieniu model medyczny traktujący niepełnosprawność jako cechę negatywną. Model ten jest głęboko zakorzeniony w myśleniu potocznym. Prowadzi on do tworzenia się mechanizmów wyłączających osoby niepełnosprawne z życia społecznego i akcentowania potrzeby działań charytatywnych i opiekuńczych.
Drugi z przedstawionych modeli - model interaktywny - wyraża podejście do niepełnosprawności postrzeganej jako cecha neutralna, przy czym negatywne konsekwencje przypisywane w pierwszym modelu samej niesprawności, a więc osobie niepełnosprawnej, tu są rozumiane jako wynik interakcji z otaczającym środowiskiem. Model ten jest obecny jako dominujący w krajach, gdzie relacje społeczne oparte są na koncepcji praw obywatelskich - np. w USA i w Wielkiej Brytanii. W tym podejściu osoba niepełnosprawna staje się niezależnym aktorem na scenie życia społecznego, posiadając te same prawa obywatelskie, co osoby pełnosprawne, podlegając także tym samym społecznym obowiązkom. Przestaje być biorcą świadczeń i obiektem działań charytatywnych, a staje się pełnoprawnym uczestnikiem życia społecznego.
Ten właśnie sposób myślenia towarzyszył tworzeniu podstaw polityki Uniwersytetu Warszawskiego wobec studentów i pracowników niepełnosprawnych.
Student niepełnosprawny na UW nie jest w pierwszym rzędzie "niepełnosprawnym". Jest studentem i jako studenta obowiązują go te same wymagania, ale przysługują mu również te same prawa.
Przedstawione powyżej modele rozumienia niepełnosprawności pociągają za sobą bardzo konkretne konsekwencje w myśleniu i podejściu do osób niepełnosprawnych. W przypadku szkół wyższych zastosowanie modelu medycznego przyjmuje postać swego rodzaju biegunowości. Jeśli osoba jest zdrowa, to może realizować tok studiów w postaci standardowej. Jeśli zaś jest chora, to powinna udać się na leczenie, by móc po jego zakończeniu podjąć studia według normalnego programu. Ten sposób podchodzenia do problemów osób niepełnosprawnych i przewlekle chorych był powszechnie stosowany na UW przez całe dziesięciolecia.
Przy zastosowaniu modelu interaktywnego okazuje się, że wiele osób wcześniej uznawanych za niezdolne do kontynuowania nauki jest w stanie realizować program zajęć. Warunkiem jest zindywidualizowane podejście pozwalające na zdefiniowanie trudności, jakie powoduje choroba lub niesprawność oraz ustalenie sposobów ich pokonania, a następnie wprowadzenie niezbędnych rozwiązań alternatywnych i dostosowań. Rozwiązania te są ogromnie zróżnicowane zależnie od rodzaju niesprawności czy choroby studenta oraz wydziału, na jakim studiuje. Niezależnie od ich różnorodności zawsze jako punkt wyjścia przyjmowane jest założenie, iż wprowadzane zmiany i rozwiązania nie mogą zmniejszać merytorycznych wymagań stawianych studentowi w ramach danych zajęć.
Niniejsza publikacja obejmuje omówienie poszczególnych niesprawności z uwzględnieniem ich konsekwencji w życiu codziennym i aktywnościach akademickich, a także informacje o podstawowych rozwiązaniach, jakie Uniwersytet Warszawski proponuje studentom niepełnosprawnym, jak również nauczycielom akademickim.

© Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytet Warszawski 2006-2008 r. Webmaster
© Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytet Warszawski 2006-2008 r.